“Çocuklar her türlü ihmal ve istismardan korunmalı, Onlar her koşulda yetişkinlerden daha özel ele alınmalıdır.” Mustafa Kemal ATATÜRK

Son günlerde haber bültenlerine yansıyan okullardaki şiddet olayları, ebeveynler ve eğitimciler olarak hepimizin yüreğini ağzına getiriyor. Çocuklarımızı okula gönderirken taşıdığımız o haklı kaygı, her geçen gün biraz daha büyüyor.

Peki, çocuklarımızı bu şiddet sarmalından nasıl koruyacağız?

Bu sorunun cevabını ararken genellikle olayın bireysel faillerine odaklanıyoruz. Ancak uzmanların da altını çizdiği gibi, şiddet münferit bir olay değil, bir ortam meselesidir. Olayları sadece bir kişinin davranış bozukluğu olarak görmek, şiddeti doğuran asıl sebepleri görmemizi engeller.

Eğer çocuklarımız için güvenli bir gelecek inşa etmek istiyorsak, şiddeti üreten o bataklığı, yani ortamı konuşmak zorundayız.

1. Görünmez Tehlike: Akran ve Siber Zorbalık

Türkiye’de akran zorbalığı, sandığımızdan çok daha derin bir kriz halini almış durumda. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen son PISA araştırmasına göre, 15 yaşındaki öğrencilerin yüzde 45’i arkadaşlarından şiddet gördüğünü, yüzde 25’i ise okulda kendini güvende hissetmediğini söylüyor.

• Zorbalık Şaka Değildir: Akran zorbalığı, güç dengesizliği içeren kasıtlı ve tekrarlayıcı saldırgan davranışların bütünüdür. Sözel zorbalık “şaka” kılıfına bürünse de çocukların benlik algısında derin yaralar açar.
• Dijital Dünyanın Yükü: Günümüzde şiddet sadece okul bahçesinde kalmıyor, dijital ekranlar aracılığıyla çocuğun hayatının ayrılmaz bir parçası oluyor. Siber zorbalık, 7/24 süren ve izlerinin silinmesi neredeyse imkansız olan son derece zehirli bir şiddet biçimidir.

2. Gelişen Beyin ve Dijital Tuzaklar

Çocukların artan şiddet ve risk alma eğilimlerini anlamak için onların biyolojik gelişimlerine bakmamız gerekir. Ergenlik döneminde insan beyninin duygusal uyarıcıları işleyen arka kısmı hızla gelişirken, haz erteleme ve karar verme gibi becerileri yöneten ön kısmı ancak 20’li yaşlarda gelişimini tamamlar.

Yani gençler, haz kontrolünün henüz tam yerleşmediği bu savunmasız dönemde dijital dünyayla baş başa kalmaktadır. Günde yüzlerce bildirimle uyarılan bu genç beyinlerin, sürekli risk almaya ve şiddet içeriklerine karşı tek başlarına irade göstermelerini beklemek gerçekçi bir yaklaşım değildir.

3. Çözüm Nerede Başlar?

Zorbalık ve şiddet bireysel değil, sistemik bir sorundur ve çözümü aile, okul, medya ve devletin el birliğiyle mümkündür.

Çaresiz değiliz; çocuklarımızı korumak için atabileceğimiz çok net adımlar var:

Kaygı Yönetimi ve Psikolojik Sağlamlık Evde İnşa Edilir

• Çocuk, kaygıyı yönetmeyi okulda değil, ilk olarak evde öğrenir. Çünkü okul, çocuğun sürekli değerlendirildiği ve “Ne kadar yeterliyim?” sorusuyla yüzleştiği ilk zorlu alandır.
• Erken çocukluk döneminde ebeveynler, çocuklarına duygularını tanıma ve empati becerilerini kazandırmakla mükelleftir.
• Psikolojik sağlamlık, insanın sadece kendi içsel gücüyle değil, sosyal bağlarıyla birlikte inşa edilir. Çocuğunuzla kurduğunuz yargısız, dinleyen ve yükü paylaşan bir ilişki, onu dış dünyadaki zorluklara karşı koruyan en güçlü kalkandır.

Okulların Güvenli Limanlara Dönüştürülmesi

• Eğitimciler ve okul yöneticileri, zorbalığı erken fark etmeye ve hızlı müdahale etmeye hazır olmalıdır.
• Sözlü ve fiziki şiddete asla müsamaha göstermeyen, anında müdahale eden bir okul iklimi yaratmak tüm yetişkinlerin asli görevidir.

Dijital Sınırların Belirlenmesi

• Bağımlı bir bireyin zararlı maddeden uzak tutulması gerektiği gibi, gençlerin de en azından okul saatlerinde cep telefonlarından uzak tutulması şarttır. Nitekim dünya genelinde pek çok ülke okullarda telefon kullanımına sınırlamalar getirmektedir.
• Ebeveynler olarak dijital mahremiyete özen göstermeli, çocuklarımızın hayatını sosyal medyada bir tüketim veya görünürlük malzemesi haline getirmekten kaçınmalıyız. Çocuğa ait bir fotoğraf kamusal alana çıktığı an kontrolümüzden çıkar ve bu dijital izler ileride siber zorbalık için zemin hazırlayabilir.

“Psikolojik sağlamlık, her şeyi tek başına taşıyabilmek anlamına gelmiyor. Aksine, gerektiğinde destek isteyebilmek ve yükü paylaşabilmek, bazen bir başkasına yaslanabilmek de bu sağlamlığın bir parçası.” Prof. Dr. Ayşe Bilge Selçuk

Ortak Sorumluluğumuz

Çocuklarımızın şiddetten uzak, güven içinde eğitim alabilmeleri için meseleyi sadece okul güvenliğine, kameralara veya güvenlik görevlilerine indirgemekten vazgeçmeliyiz. Meseleyi bir kişiye havale etmek veya sadece yasaklarla çözüleceğine inanmak, topu taca atmaktan farksızdır.

Evde sevgi ve sınırlarla başlayan, okulda empati ve sıfır tolerans ile devam eden, dijital dünyada ise bilinçli bir gözetimle desteklenen çok boyutlu bir güvenlik ağı örmek zorundayız.

Unutmayalım; medeni bir toplum, masum çocuklarının kaderini şansa veya sapkınlıklara teslim etmez; onları koruyacak ortamı kendi elleriyle inşa eder.

İlhami Serdar KARAMAN –20.04.2026

https://www.linkedin.com/in/karamanbey/